Kako se u ratu sudbina može poigrati sa svojim akterima najbolji dokaz je britanski eskortni nosač aviona HMS Audacity.
Porinut u Bremenu marta 1939. godine kao teretni brod Hannover (5,537 BRT), prvobitno je namenjen za prevoz banana i drugog voća sa Kariba i iz Južne Amerike u Treći Rajh. Na toj dužnosti, daleko od Nemačke, zatiče ga izbijanje Drugog svetskog rata.

Posle više meseci boravka u luci Kurakao (Holandski Antili), marta 1940. godine Hannover je zaplovio ka Nemačkoj u pokušaju probijanja britanske pomorske blokade uspostavljene početkom Drugog svetskog rata. Nakon samo sedam dana plovidbe u Karipskom arhipelagu brod presreću britanska krstarica HMS Dunedin i kanadski razarač HMCS Assiniboine. Hannover ignoriše naredbe za predaju i pokušava da se domogne neutralne teritorije Dominikanske Republike.

MV Hannover uslikan kako tone par trenutaka pre ukrcavanja mornara sa HMS Dunedin

Saveznički brodovi su ubrzo sustigli nemačkog teretnjaka, ali kapetan broda naređuje da se brod zapali i potopi kako ne bi pao u ruke neprijatelju. Mornari iz krstarice HMS Dunedin se ukrcavaju na nemački brod i uspevaju da zaustave prodor vode. Požar je ugašen tek nakon 4 dana.




Brod je otegljen na Jamajku i preimenovan u Sinbad. Na kratko je registrovan u Kingstonu pod britanskom zastavom, ali ubrzo prelazi u Ministarstvo ratnog transporta koje ga registruje u Londonu pod novim imenom Empire Audacity. Ni tu se nije zadržao dugo.
Zbog kvalitetne izrade, dizel motora i brzine od 15 čvorova Admiralitet odlučuje da se konvertuje u eskortni nosač aviona. Uvidevši da najveći gubici nastaju u tkz. “rupama na Atlantiku”, odnosno prostoru koji ne pokrivaju avioni sa obala, Englezi su se genijalno dosetili da postave poletno-sletnu palubu na trgovački brod kako bi pratio konvoje i pružao konstantnu zaštitu iz vazduha tokom cele rute.

Konverzija u prvi britanski (svetski) eskortni nosač aviona traje od 22. januara do 17. juna 1941. godine. Dužina broda je povećana sa originalnih 134 na 142,4 metra, a deplasman u novoj nameni iznosi 11.000 tona. Prerada je krajnje uprošćena, nije ugrađen katapult, hangar, niti lift tako da se svi operativni avioni nalaze na palubi gde se vrši popuna i servisiranje. Instaliran je i novi radar, Type 79B za otkrivanje neprijateljskih aviona i navođenje sopstvenih do 75 milja udaljenosti. Broj članova posade povećan je na 298.

HMS Audacity sa ukrcanim avionima. Usled nedostatka hangara, svi avioni su bili na palubi

U periodu od 19-21. jula na nosač je sletelo 8 aviona Grumman Martlet Mk II iz sastava 802. eskadrile mornaričke avijacije RAF-a. U pitanju je eksportna verzija američkog palubnog lovaca Grumman F4F Wildcat. Zadatak ovih aviona biće zaštita konvoja od nemačkih podmornica, ali prvenstveno od nemačkih bombardera dugog doleta Focke-Fulf Fw 200 Kondor. Već drugu godinu za redom ovi avioni terorišu brodove na Atlantiku. Tokom 1940. i 1941. godine Kondori su potopili čak 78 trgovački brodova, ukupne tonaže 350.000 BRT. Zbog uspeha u ove dve godine britanski premijer Čerčil ih je nazvao pošast Atlantika.
Obzirom da se Admiralitetu nije svidelo da ratni brod nosi ime civilnih brodova (HMS Empire Audacity), 31. jula 1941. brod po četvrti put menja ime u HMS Audacity.

Mornarički lovci Martlet Mk II

Vatreno krštenje i opravdanost svoje uloge doživeće već na prvom isplovljavanju 13. septembra 1941. godine u pratnji konvoja OG-74. Nakon što su Kondori otkrili konvoj, nemačke podmornice napadaju i potapaju dva broda u toku noći 20. septembra 1941. godine. Sledećeg jutra britanski brod za spasavanje Walmer Castle zaustavlja se da pokupi preživele, ali tada dolazi pod udar jednog Kondora čije ga bombe potapaju. To nije ostalo nezapaženo i dva britanska lovca Martlet sustižu Kondora i uspevaju da ga obore.

Do skoro se pogrešno navodio 19. septembar 1941. kao dan prvog obaranja Fw 200.

To je bio prvi uspeh u borbi protiv nemačkih aviona. Sledeći uspeh protiv neprijatelja HMS Audacity beleži tokom zaštite konvoja OG-76 koji je isplovio za Gibraltar 26. oktobra 1941. godine. Tokom desetodnevne pratnje ovog konvoja avioni sa nosača su oborili čak 4 aviona Fw 200 Kondor. Svi brodovi iz konvoja su uspešno stigli na svoje odredište, ali tokom te patrole HMS Audacity beleži i prve gubitke. Oboren je jedan Martlet kojim je upravljao komandir odeljenja 802. eskadrile stacionirane na nosaču.

Focke-Wulf Fw 200 tone nakon što su ga Saveznički avioni oborili iznad Atlantika

Nemačka komanda je uočila ozbiljnost situacije i važnost da se što pre ukloni opasnost po podmornice i avione koju predstavlja ovaj nosač. Komandanti podmornica su dobili naređenje da po svaku cenu potope nosač koji operiše na konvojskoj ruti između Velike Britanije i Gibraltara.

Tokom 1941. godine Fw 200 Kondori su potopili 58 brodova 234,443 BRT, a 21 oštetili 112,256 BRT.

Nakon kraće pauze, sledeća prilika za okršaj dva neprijatelja biće konvoj HG-76. Konvoj je isplovio iz Gibraltara 14. decembra 1941. godine i u njegovoj pratnji, pored većeg broja razarača, fregata i korveta nalazi se i HMS Audacity. Iako su nemački špijuni iz Španije poslali informacije o isplovljavanju velikog konvoja, tek u podne 16. decembra Kondori otkrivaju brodove i navode vučji čopor od 5 podmornica na cilj. Britanci energično odgovaraju i agresivnim napadima drže podmornice daleko od konvoja, a lovci sa HMS Audacity progone Kondore.




Sledećeg dana, 17. decembra u 09:25 časova jedan Martlet uočava podmornicu U-131 koja u površinskoj vožnji prikrada konvoju. Iako brzim zaranjanjem U-131 izbegava napad aviona, ka njenoj poziciji već plovi nekoliko razarača. Otkrivaju je pomoću PEL-a (podvodnog električnog lokatora) i precizno plasiranim dubinskim bombama oštećuju baterije. Usled oštećenja podmornica izranja i pokušava da pobegne u površinskoj vožnji, ali je ponovo napada lovac Martlet. Nemci se očajnički bore i uspevaju da obore avion koji se zajedno sa pilotom survao nedaleko od podmornice. Britanski površinski brodovi napadaju podmornicu iz svih artiljerijskih oruđa. Osokoljeni obaranjem aviona, posada podmornice uzvraća vatrom iz svog pramčanog topa od 105 mm. Ovoga puta bez uspeha, a pogoci u podmornicu dovode to toga da kapetan Arend Bauman naredi napuštanje i potapanje sopstvene podmornice. Ova odluka je spasila svih 47 članova posade koje su Britanci zarobili.

Razarač HMS Stanley tone i sa sobom povlači 136 članova posade

Borbe oko konvoja se nastavljaju. Lovci sa nosača sustižu i obaraju dva Kondora. Podmornica U-574 potapa razarač iz pratnje HMS Stanley (1190 tona), ali je ubrzo otkriva HMS Stork, udara pramcem i šalje na dno. Nemački pokušaji da prodru kroz zaštitni obruč konvoja HG-76 skupo su plaćeni. Uz samo dva manja potopljena trgovačka broda, Saveznici potapaju još dve podmornice, U-434 i U-567.

Engelbert Endras, nemački podmornički as sa 22 potopljena broda

Sa podmornicom U-567 tone i njen kapetan, proslavljeni nemački as Engelbert Endras koji na saldu ima 22 potopljena broda (118.500 tona) i 4 oštećena (25.500 tone).

Tek 21. decembra 1941. godine sreća se konačno osmehnula Nemcima. Nakon što se HMS Audacity izdvojio iz konvoja našao se tačno ispred pramčanih cevi podmornice U-751. Kapetan Gerhard Bigalk ispaljuje salvu od 4 torpeda na tamnu siluetu ispred sebe. Samo jedan torpedo pogađa metu, ali je bio dovoljan da zaustavi HMS Audacity. U tom trenutku dolazi do konfuzije u britanskim redovima usled čega neki brodovi iz pratnje ispaljuju svetleće rakete. Na svoje zaprepašćenje, Gerhard Bigalk sada jasno vidi veliki nepomični trup nosača aviona HMS Audacity. Upoznat sa naređenjem da se potopi nosač iz pratnje po svaku cenu i zato posada podmornice užurbano puni dve pramčane cevi kako bi što pre gađala nepokretnu metu.  Sat vremena nakon prvog pogotka, dva nova torpeda dovode do eksplozije avionskog goriva i zadaju smrtni udarac prvom eskortnom nosaču aviona. Sedamdeset minuta od prvog pogotka HMS Audacity tone, a sa njim i 73 člana posade. Ostali brodovi iz pratnje su spasili 225 preživelih članova posade.

Iz kratke karijere nosača HMS Audacity izvučene su važne pouke

Pored gubitka nosača HMS Audacity i starog razarača, konvoj HG-76 je izgubio još samo dva manja teretna broda. Sem propagandnog uspeha (Nemci su objavili da je potopljen veliki nosač od 23.000 tona klase Illustrious) sama bitka za HG-76 je poražavajuća za Kriegsmarine, a izuzetna lekcija za Kraljevsku mornaricu kojoj će eskortni nosači aviona umnogome pomoći u konačnoj pobedi na Atlantiku.

Inspirisani uspehom prvog eskortnog nosača HMS Audacity, Saveznici će do kraja rata napraviti 130 eskortnih nosača aviona, od toga 50 klase Casablanca i 45 klase Bogue.

Autor
Joksić Aleksandar